We hebben voor jou een boom gepland.
Nu je er niet meer bent
voel ik hoe je er altijd zult zijn.
Ik wist het.
En ik ben zo dankbaar
dat ik je heb kunnen vertellen
hoeveel ik van je hield
en altijd zou blijven houden.
En nu voel ik dat het zo is.
Je was altijd al een deel van mijn hart.
En nu ben je ook een boom.
Een heel klein stekje
dat uit zal groeien
tot iets dat schittert in de zon.
De grootste les van een streukelaar is niet
dat je al doende leert.
De grootste les is dat je
al streukelend
ook vol waarde bent,
zelfs als je nooit echt beter wordt in wat je doet.
Jouw waarde zit in wie je bent.
Want wie jij bent doet ook van alles.
Terwijl jij zo druk je best probeert te doen,
doet jouw zijn dingen die ver voorbijgaan
aan goed en fout, beter en best.
En dat wat jij mislukking noemt,
heeft vaak een glans van stralend licht.
Dát is het licht
dat niet onder de korenmaat gestoken mag.
Dát is het licht waarvan gezicht wordt:
het is in ieder van ons.
Nu de wereld donker wordt
is dat licht steeds beter te zien.
Het komt niet van de grote fakkels.
Het komt juist vanuit de kleine vonk.
Het komt van aandachtig luisteren.
Het komt van willen zien.
Het komt van gewoonweg aardig zijn.
Het komt van ruimte maken voor elkaar.
Die ruimte groeit
met elke mislukking
waar je vrede mee maakt.
Omdat je leert kijken met je hart.
Als je je nu machteloos voelt heb je de grootste macht die er is.
Dat zeg ik niet zomaar. Ik kan dat uitleggen.
De machtigen zijn de mensen die nu de wereld kapot maken. Als je dat ziet gebeuren en je wordt daar die door geraakt, en je voelt je machteloos, dan behoor je tot de mensen die hart hebben voor de wereld.
Het is het hart, tegenover de harteloosheid.
Harteloosheid kan alleen stuk maken. Dat lijkt macht, maar dat is het niet want het schept niets.
Het hart schept. Als het waardevolle is ontstaan vanuit het hart. Met je hart kun je onderen helen. Met het hart zorg je ervoor dat mensen mens zijn. Dát is scheppingskracht. Dat is eindeloos veel lichter dan de vernietigende kracht.
Ik snap de machteloosheid, want met deze macht kunnen we niet direct voorkomen dat mensen de wereld stuk maken. Maar we scheppen elke dag, en dat zal indirect de wereld redden van het kwaad.
Ik snap nu ook de bergrede beter:
Zalig de zagdmoedigen
omdat zijn de aarde zullen beërven.
Het gaat om een anders soort macht. Het gaat niet over een hekel ergens als je dood bent. Het gaat om het hier en nu, want je leeft een liefdevol leven. Als tegenstelling tot de mensen in hun macht en rijkdom vluchten voor het echt leven. Ze durven de pijn niet aan omdat ze niet snappen wat liefde is.
Bleinwacht.
Een verhaal van hoop.
Het plein was te glad, dus ik bleef aan de rand staan mijn mijn evenwichtsoornis. De kinderen hadden er niet zo’n moeite mee.
Er kwam een muisje naar me toen:
“Ik mag niet mee doen.”
Normaal loop ik dan altijd met haar mee. Ik legde uit dat dat nu niet kon.
Ik zei:
“Maar je hebt gelijk dat er iets opgelost moet worden. Kun je ze vragen of ze hier komen?”
En dat is het gave van deze school! De twee andere mijden kwamen met haar mee naar me toe.
Ik zei:
“Wat gaaf dat jullie komen.”
De twee meiden stonden dicht tegen elkaar aan.
Ik vervolgende:
“Jullie zien twee goede vriendinnen, en als ik jullie zie zou ik mee willen spelen. En zoals jullie zo samen zijn en ik werd niet betrokken, zou ik me ook buitengesloten voelen. Zou ze mogen delen met wat jullie samen hebben?”
Het meisje dat me gehaald had begon uit te leggen wat haar dwars zat. De twee anderen reageerden daar op.
Ik verstond niks, maar het zag even als aanval en verdediging. Dus ik probeerde een vraag:
“Is er iets wat ze doet waarom jullie niet willen dat ze mee doet?:
Het werd me niet helemaal duidelijk of dat zo was, maar het gesprek veranderde. Het werd een soort overleg. Er werden voorstellen gedaan. Dit zag er gedenkwaardig uit.
Ik wist dat het de goed kant op ging naar ze overtroffen me. Ze waren er nu heel snel uit en er volgde een Group Hug.
Ik werd er warm van. Het buitengesloten meisje werd letterlijk binnengesloten.
Ik vertelde dat ik trots op ze was.
Dit beeld hou ik even bij me in een wereld waar zoveel mensen buitengesloten worden.
In de vorige eeuw ontdekten wetenschappers dat ons brein twee standen heeft:
snel denken en langzaam denken.
De standaard voor het Brian is snel denken. Dat wordt ook het voorspellende brein genoemd. Zo’n brein wacht niet op wat er binnen komt om dat te verwerken, het voorspeld wat er binnen komt, en spekt even of dat klopt.
Dat is het snelle denken. Business as usual. Ons Hollandse “doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg”, is dus naast een bewuste keuze, ook het de onbewuste reactie op veel dingen. Dat scheelt een hoop energie en in het overgrote aantal gevallen gaat dat prisma.
Het snelle denken komt pas in actie als deze snelle reactie echt niet werkt. Maar er moet echt iets aan de hand zin om dat snelle brein in actie te krijgen. Het brein is energie zuinig, als iets niet helemaal klopt is het niet heel erg.
Dat is waarom gezichtsbedrog zo goed werkt. Het brein laat zich gewoon foppen, omdat het niet echt goed oplet. Dat kan ook niet, dat zou veel te veel energie kosten. Je zou helemaal gek worden als je bij alles vraagtekens zou moeten zetten.
Deze kans je misschien als wel, en het blijft vreemd.
Vierkant A is even donker als vierkant B. Ik heb in het tweede plaatje alles er omheen, , de context, weggehaald. Als je dat niet geloofd, kun je het zelf doen. Ik gebruik niet voor niets het woord context. Ons bruin gebruikt context om te voorspellen.
Het snelle denken wordt door dit plaatje niet geactiveerd. Tekenaars, fotografen en andere beelbewekers weten dat kleurbelefing afhangt van de kleuren er omheen, maar ook zij moet het brein steeds bewust sturen om daar rekening mee te houden.
Dit beslissing om het snelle systeem wel of niet te gebruiken is een onbewuste beslissing. Daar hebben we geen enkele invloed op.
De nieuwste wetenschappelijke onderzoeken laten zien dat een autistiesch brein veel sneller over gaat naar het langzame denken. Dat snelle denken is in een autistiesch brein dus niet de standaard. Dat langzame denken staan altijd aan.
Ik schreef net dat je daar gemaal gek van zou worden, en dat dat vreselijk veel energie zou kosten.
Precies!
Als je autistisch bent, raak je niet voor niets snel overprikkeld. En als je autistiesch bent wordt je soms gek van alle informatie die binnen komt, want je brein wil daar van alles mee.
Wat dat me langzaam, luisteren te maken heeft vertel ik in mijn lezing.
Het verhaal dat Abraham Isaak moet offeren
vond ik alleen verteerbaar
als ik daarbij bedacht
dat hij erop vertrouwde dat zijn zoon niet echt dood zou gaan,
wat er ook zou gebeuren,
wat hij ook zou doen,
zijn zoon zou blijven leven.
Ik lees het verhaal nadat ik mijn dochter moest laten gaan.
Het kostte mij alles om geen “nee” te zeggen
tegen haar wens om dit leven te beëindigen,
maar: “ik sta naast je.”
Dat kon ik alleen omdat ik erop vertrouwde
dat onze liefde voor elkaar blijvend is.
Dwars doorheen de pijn,
dwarsdoorsneden mijn vouten als vader,
dwarsdoorsneden de dood.
Ik zou niet meer mopperen, en dat was vorig, want ik wist dat dit zou komen.
(Lees ook het nawoord, waar ik over mijn mopper heen stap. En op basis daarvan besef ik dat ik niet zo heel vers, elke dag een stukje moet schrijven. Die Bijbel moet in me rijpen. Ik lees nu ook het boek van Anselm Grün over de Bijbel. Ik laat het bezinken voor ik er over schrijf. Nou ja. De volgende post nog. Dat is iets bijzonders wat ik kwijt wil)
Sodom. Sodomieten. Homo haat. Hier heeft de Bijbel echt veel kwaad gedaan. Heel veel homoseksuele kinderen werden en worden nog steeds onderdrukt omdat het in de Bijbel staat dat het niet mag. Bontenbal wilde vorige jaar zelfs nog scholen de vrijheid geven om leerlingen te leren dat homoseksualiteit een zonder is.
Gewoon echt doe! Niet goed te praten, en ook niet te negeren. De Bijbel heeft veel leed veroorzaakt door de manier waarop die gebruikt is. Punt.
En daarnaast staat er heel veel moois. En het mooie is veruit in de meerderheid.
Ik ben dus zeer kieskeurig in wat ik uit de Bijbel haal. En degenen die zeggen dat dat niet mag beseffen niet dat ze dat zelf ook doen. Wel rijk worden ten koste van anderen, en homoseksualiteit verbieden is ook kiezen wat je uit de Bijbel haalt. Als je liefde als uitgangspunt neemt, weet ik wel wat de betere keuze is.
En wat het ontroerde:
God, die met twee engelen gewoon even op bezoek komt bij Abraham. Geweldig! Zo’n alledaagse tafereel. God, ga rustig even zitten, dan maak ik iets lekkers. Ik vind het mooi om voor te stellen dat God zo bij mij op de bank zou zitten.
Ik heb al heel lang een liefdevolle stem in mijn hoofd. Die stem noemde ik vroeger mij “interne fan”, als tegenwicht tegen de nadere stem: mijn interne kritieks. Deze stem praat echt met me, en zacht soms dingen die me verrassen. Ik noem het nu anders. Voor mijn zijn het gesprekken met God. En dan zit ze vaak naast me op de bank. Soms zegt ze niks en slaat alleen maar haar armen om me heen. Ik kan de warmte en liefde daarvan echt voelen.
Wat ik ook heel erg mooi vind is hoe Abraham met God onderhandelt over het leven van de bewoners van Sodom en Gomorra. Hier is Abraham staat voor mij Abraham ethisch gezien boven God. In mijn herinnering gebeurt dat vaker inde Bijbel, dat mensen God moeten wijzen op het fijt dat hij te streng is en dat niet past bij zijn liefdevol zijn. God wordt er bijna menselijk van. Ik zie het al, God heeft in de Bijbel meerdere gezichten. Dir gesprek met Abraham maakt God heel benaderbaar. Letterlijk zelf. Ik lees dat Abraham wat dochter bij hem komt staan als de engelen al vertrokken zijn naar Sodom. Daar staan ze, als twee vrienden, uitkijkend over de vallei, pratend met elkaar. Een heel en dierbaar beeld.
Psalm 17
Ik lees:
Laat uw zwaard mij beschermen van de goddelozen,
uw hand, Heer, mij verlossen van de mannen
des doods, die leven voor kostrondog gewin.
Kijk, dáár zit het kwaad, niet in twee mannen die van elkaar houden en de liefde bedrijven.
Nawoord.
Een vriendin schreef me deze tekst:
In Ezechiël 16:49–50 staat geschreven:
“Dit was de schuld van je zuster Sodom: zij en haar dochters waren trots, hadden overvloedig voedsel en welvarende rust, maar hielpen de armen en behoeftigen niet. Ze waren hoogmoedig en deden gruwelijke dingen voor mijn ogen; daarom heb ik ze verwijderd toen ik het zag.”
Daar staat dus dat de slechtheid van Sodom ergens anders over ging. Dat is fijn, dat het niet om homoseksualiteit gaat, maar over hebzucht, en andere niets gunnen.
Dat is natuurlijk het gevaar van elke dag iets schrijven. Ik kan alleen schrijven over wat ik gelezen heb. En dat betekent dat ik het begin heel veel context mis. Bij deze genoteerd, achterin mijn hoofd, voor het verdere lezen.
Nog een nawoord.
Ik lees nu pas “Het verhaal gaat”.
En daar staat wat ik zelf had kunnen bedenken.
Ik heb vooroordelen, en dat is niet heel gek. Ik ben zelf trans en biseksueel, ik weet hoe een bepaalde groep gelovigen over mij denkt. Het heeft me heel erg lang uit de buurt van een kerk gehouden,
Dus als er staat dat alle mannen van Sodom gemeenschap willen hebben met de bezoekers van Lot, ga ik er van uit dat het gaat om seks tussen mannen dat slecht is. dat is niet zo gek. Het woord sodomieten wijst daar ook naar.
Maar stel nu eens dat seks tussen twee mannen voor de verteller geen bezwaar is, als het liefdevol gebeurt. Stel dat het hem gaat of die grove manier waarop die wordt afgedwongen. Dan gaat het hoe je met vreemdelingen om gaat. Dan gaat het over gastvrijheid.
Ik leer nu dus dat ik met een bepaald beeld die bijbel lees. Ik probeer het open te doen, maar zie nu dat dat een kunst is die ik nog niet bezit. Dus is het goed om niet langer elka dag een stukje te schrijven. Wat ik lees moet rijpen. Ik kom terug, maar ik stop met elke dag schrijven.
Ik blijf me ongemakkelijk voelen bij een aantal dingen. Weet je, één van de grootste verhalen gaat over het ontspannen van slavernij. En de stamvaders hebben doodleuk zelf slaven. En als Sarai onvruchtbaars lijkt, geeft ze Hagar aan Abram voor een nakomeling. Ze wordt als slaaf én als vrouw behandeld als eigendom.
Maar dat ging zo in die tijd. En dat mag ik dan niet leuk vinden, ik moet naar mezelf kijken. Wij vinden het heel gewoon dat dieren gebruikt worden als voedselproduct. Ik eet zoveel mogelijk veganistisch, maar die woorden “zo veel mogelijk” spreken boekdelen.
Dus ik wil dat nu loslaten, die kritiek.
Abram ontroert me, ik leer nu pas dat hij de naam Abraham pas krijgt, als Sarai, die ook dan pas Sara heet, een kind krijgt.
Ik vertelde al dat ik het mooi vind dat hij zonder aarzelen God volgt. Zijn vertrouwen is groot, zijn geloof is groot, zijn gehoorzaamheid is groot. Te groot zal straks nog blijen, maar dat verhaal moet nog komen.
Maar ook Abram wankelt. En dan snap ik ok wel. Een nageslacht zo talrijk als er sterren op de hemel staan, maar hij is bijna honderd, en nog niet eens een eerste kind.
Vertrouwen en twijfel, ik vind het een ontroerend thema. In de kerk hoor ik vaak “die niet laat gaan het werk dat hij begonnen is.” In dit stuk van de Bijbel lees ik dat er een verbond gesmeed word. In mijn beleving gebeurt dat bij de uittocht uit Egypte, maar hier gebeurt het dus ook al. Het wordt bevestigt door dieren-overs die doormidden gesneden neergelegd worden. k ben blij dat ik “Het verhaal gaat” er naast heb, want daar lees ik dat dat destijds een gewoonte was, om een eet naar elkaar toen zo vast te leggen. En dat vond ik dan een mooie beeld. Abram die een verbond maakt met God als waren het van man tot man.
En dan is het het tragische verhaal tussen Sarai en Hagar. Sarai doe met het idee kwam, maar het niet kan aanzien hoe Hagar trots rondloopt. Sarai draagt geen kind. Nu nog steeds moet je je als vrouw bijna verontschuldigen als je geen kinderwens hebt. Hoe zwaar moet dat toen niet geweest zijn. Minder dan vrouw, voelt ze zich. Verhalen in de Bijbel gaan over het leven en dus ook over pijn. In dit geval pijn aan beide kanten want Sarai gebruikt de macht die ze wél heeft om Hagar weg te sturen.
Maar ook Hagar zal aan de wig staan voor een groot volk. Ze komt uit Egypte. Moslims zijn onze broeders in het geloof. En ik vraag me af of het in deze verwen is dat de Bijbel ons twee verschillende kanten op laat gaan. Daar wil ik graag nog een keer mijn licht over opsteken.
Vandaag heb ik echt Niko ter Linde nodig om het Sarah mooie te zien.
Ik ben te boos over het gesol met Sarah (Sarai in de Bijbel). Ik vind Abram laf dat jij, om zijn leven te redden doet alsof hij de broer van Sarah is, als hij Egypte in gaat. Ik vind het sowieso ontrusten dat je als vrouw niet veilig bent voor mannen. Kennelijk is het normaal dat mannen met vrouwen kunnen doen wat ze willen. Sarah komt inde harem van de Farao! En Abram wordt beloond! Hoe dan?
Het gomt goed. Maar de manier waarop intrusie me ook. God stuurt plagen naar de Farao. Dat is een voorbode op die vreselijke plagen die Egypte teisteren om het Joodse volk te laten gaan.
Er is nog meer waar ik me druk over maak. Als de slavernij zo slecht is dat Mozes de Joden moet bevrijden, hoe kan ik dat dan rijmen met het feit dat hier staat dat Abram slaven krijgt van de Farao? Dat hij welvarend is, met al zijn bezit en zijn slaven?
En er is meer om boos over te zijn.
Wat ik gisteren als schreef: Kanaän is een slecht land, alleen maar omdat Cham aan zijn broers vertelde dat zij vader bloot laat te slapen. (Zie gisteren). En nu lees ik dat dat land gegeven wordt aan Abram. Dat daar al mensen wonen maakt kennelijk niet uit.
En daar zit misschien wel de grondslag van een van de groots conflicten van onze tijd. Israël en Palistina. Netanyahu is een schurk. Maar deze schurk beroept zicht wel op de Bijbel om een heel land te bezetten, om een volk uit te roeien. Het is meer dan alleen de Bijbel. Er speelt eindeloos veel meer. Maar de Bijbel kan te makkelijk misbruikt worden.
Door die boosheid kan ik het mooie moeilijker zien. Dus bak ik “Het verhaal Gaat” erbij.
En dat is prachtig. Nico ter Linde zoet zelfs een hele mooie boodschap. Een hele wezenlijke.
Er wordt oorlog gevoerd. Vijf koningen vetten tegen voer andere koningen. Het verhaal in de Bijbel leest heel moeilijk want ze worden allemaal met naam benoemd. Het is meer een opsomming dan een verhaal. Nico vat het mooi samen. Dit zijn mensen die met elkaar spreiden “om de heb”. Ik vond dat een mooie uitdrukking, mooier dan “hebberigheid”, dat “om de heb”.
De neef van Abram, Lot, heeft zich gevestigd in die landen waar nu oorlog is. Niko ter Linde strekt de lijn naar het heden door. Landen die leven “om de heb”, hij noemt dat woord niet, maar ik koppel het aan ons kapitalistische systeem.
Nico ter Linde maakt een prachtige tegenstelling: Hebben en Zijn. Hij doet zelfs een woordspel. “Hebben” zijn letters die in de goden van Kanaän gebruikt worden, en de letters van “zijn” komen terug in het woord voor God. Niet zo vergezocht. Wat ik weet over de Bijbel is dat woorden, én de letters waarmee ze gevormd worden, veel betekenen in het Joodse geloof.
Lot koos voor “Hebben” en Abram koos voor “zijn.”
Maar Abram kom Lot wel redden als die in die oorlogen ontvoert wordt. Met zijn stelletje ontregeld lukt het hem ook nog. En hij wil geen beloning. Een konijn biedt hem van alles aan, en hij weigert het aan te nemen. Nico ter Linde merkt heel mooi op dat hij erbij zegt dat zij medestrijders mogen nemen wat hen toekomt. Abram eist van zijn metgezellen dus net dat ze even principieel zijn als hij. Ook dat is mooi. Wel Woke, maar niet betuttelend.
Ik wil leren die mooie dingen ook te zien, zonder mijn ogen te sluiten voor de dingen die niet helemaal oké zijn.
Ik zou willen dat mensen die vanuit de Bijbel zeggen te leven, daar die mooie boodschappen uit haalden.
Niet Netanyahu verdedigen omdat God heeft bepaald dat de Joden recht hebben op heel Israël, maar zien dat hij een van die koningen is die alleen maar leven “voor de heb”.
Het verhaal eindigt met een goede koning. Een koning die ook priester is. Misschien heeft hij wel een andere god, maar hij herkent iets moois in Abram die zijn neef redde, en geen beloning wilde, en gewoon weer verder trok. Hij zegen Abram. En Abram ontvangt die zegen, ook al is die in naam van een andere god. Dat vind ik mooi. Ik geloof dat iedereen die zich laat inspireren door het hogere, ieder die beseft dat het om “zijn” gaat, en niet om “hebben”, ik geloof dat zij, wij, allemaal geloofsbroeders zijn, welke naam je er ook aan geeft.
Ik heb al veel te veel geschreven, maar nog even deze. Iets wat me zelf opviel toen ik delen van de Bijbel las.
God roept mensen op. In de preek werd dat gisteren mooi benoemd: het is die stem van binnen die je zegt dat je iets te doen hebt. Iets dat bij jouw weg hoort. Iets van wat jij in dit leven te doen hebt, omdat je enkel bent en alleen jij dat kunt doen. Ik geloof als je doet wat echt van jou is, dat dat even groot is als de oproep die Abram van God kreeg: “sta op, vertrek van hier, en sticht een groot volk.”
Verschillende mensen krijgen in de Bijbel zo’n oproep van God, en ik vind het mooi dat ze er verschillende op reageren. Abram zegt meteen JA! Geen vragen , geen aarzeling. Dat is mooi. Maar ik houd ook van de mensen die er eerst voor wel willen lopen, zoals Jonah. Het is allemaal zo menselijk. En im zien het in mezelf terug. Soms strot ik me halsoverkop in een avontuur, en soms duw ik wat bij mij hoort heel hart weg. Het duurde niet voor niets zo’n vijftig jaar voor ik mijn trans zijn kon zien.
Vandaag maak ik ruimte voor kritiek op de Bijbel. Liefdevol, maar onverbloemd. En misschien zie ik dingen te scherp en zelfs niet helemaal goed.
Maar ik begin met het verhaal dat er vandaag uit haal. Niko ter Linde wees met het aan in zijn “Het verhaal gaat”. Ik houd van dat boek. Niko is verteller, en verteller met veel achtergrondkennis en daarom een hele goede gids in de Bijbel. Echt een tip!
Ik ben ook verteller, en daarom valt me meteen op wat Nik te Linde uit deze geschiedenis haalt.
Noah verbouwd wijn. Hij drink daarvan en wordt dronken. Naak valt hij in slaat. Zijn zoon Gham ziet hem liggen en verteld het aan zijn broers. De broers gaan achterwaarts naar hun vader toe. Zodanig e hem niet bloot zien, en leggen een mantel over hem heen. De mantel der liefde.
Leerde in een hele goed vertel cursus (van Mezrab), dat een verhaal een waarheid over het leven vertelt. Een waarheid, niet DE waarheid.
De waarheid die Niko te Linde uit dot verhaal haalt is dat er een moment komt dat een kent zijn/haar ouders als vaarbaar menselijk wezen ziet. Als klein kind zijn je ouders je helden. Ik weet dat dat niet altijd zo is. Maar dat zijn verhalen die niet aan mij zijn om te vertellen. Mijn ouders waren mijn helden, die alles wisten. En als je groter wordt, ontdek te dat ze maar al te menselijk zijn, dat ze helemaal niet alles weten. Dat is een waarheid, daar zijn verhalen over te vertellen.
Ik zie ook een andere waarheid in dit verhaal. Een waarheid die wat ingewikkelder licht. Een waarheid over schaamte. Over naakt zijn. Het is mooi om je lichaam als iets intiems te zien, iets dat je niet zomaar met iedereen deelt. Maar je voor mij is een lichaam niet iets om je voor te schamen. Hier zit een hele fijne lijn tussen eerbied voor een jachtakte, en schaamte voor een lichaam. Is het eerbied van de twee broers, dat ze achteruit naar hun vader lopen, of is het schaamte?
Een goed verhaal geeft geen antwoord. Een goed verhaal stelt de vraag. Een verhaal vertelt een waarheid over het lezen, maar vertelt je niet wat je moet doen. Voor mij is een goed verhaal nooit moraliseren.
Ik zou als vertelt dit verhaal op twee verschillende manier kunnen vertellen. Dat is wat ik bij Mezrab keerde. Ik kan me verbinden met deze twee waarheden. Aanvoelen hoe deze waarheden in mijn hart resoneren. Maar een verhaal is meer dan alleen delen wat er in mijn hart zit. Ik geef het een vorm. Ik richt daarmee de aandacht van mijn publiek. Ik neem ze mee. Zo laat ik hun hart ook resoneren met de kern die ik gekozen heb. Het verhaal wordt krachtiger als ik me op één van beide uitganspunten richt. Ze raken elkaar, maar het wordt rommelig als ik ze beide evenveel aandacht geeft. Dat is hoe ik manibuleer.
Maar ik vertel ze niet wat ze daarvan moeten denken.
En precies dat is mijn kritiek hier.
Want in de Bijbel wordt op dit moment wel heel erg gesurft naar wat je hier van moet denken. Het is slecht wat Cham gedaan heeft. Als Noag het hoort vervloekt hij Sam.
En het gaat nog verder. Ook het nagelschaar van Cham wordt vervloekt. En dat is Kanaän. Daar komt een heel volk uit voort. Kanaän is een land in de Bijbel. En hiermee wordt zoveel gezocht als dat de mensen die daar wonen slecht zijn. Dat is een voorschot op het veroveren van dat land, want van slechte mensen mag je iets afbakken.
Dat is waar ik de Bijbel gevaarlijk vind. Verhalen zij krachtig, maar je kunt ze maar al te makkelijk verkeerd gebruiken.
En dit is waarom ik snap dat mensen zich afkeren van het geloof. Ze hebben gelijk als ze zeggen dat het heel erg vaak heet geleid tot verschrikkelijke dingen.
